Pernicieuze Anemie

Wat is pernicieuze anemie?
Pernicieuze anemie betekent letterlijk 'schadelijke bloedarmoede'. In vroeger tijden was dit een vorm van bloedarmoede die zich niet liet behandelen met ijzertabletten, en uiteindelijk tot de dood leidde. Tegenwoordig weten we dat deze vorm van bloedarmoede wordt veroorzaakt door een tekort aan vitamine B12. Naast bloedarmoede en de daarbij horende klachten, hebben mensen ook neurologische en andere klachten (zie 'Wat zijn de symptomen van vitamine B12 tekort?'). Door betere voeding en vooral meer foliumzuur in de voeding (foliumzuur kan ten dele compenseren voor vitamine B12) heeft nu nog slechts een minderheid van de pernicieuze anemie-patiënten bloedarmoede. Het tekort aan vitamine B12 ontstaat bij dit ziektebeeld omdat het lichaam B12 niet (goed) meer opneemt.
Een andere naam voor pernicieuze anemie is de ziekte van Addison-Biermer (niet te verwarren met de ziekte van Addinson = verminderde bijnierfunctie).

Waarom staat dit op een site over schildklierziekten?
De ziekte van Hashimoto en de ziekte van Graves - samen goed voor de overgrote meerderheid van de schildklierpatiënten - zijn zogenaamde auto-immuunziekten. Vitamine B12 tekort kan verschillende oorzaken hebben, en een van die oorzaken is een auto-immuunziekte. De ziekte van Hashimoto en pernicieuze anemie is een veel voorkomende combinatie van auto-immuunziekten. Helaas wordt pernicieuze anemie net als hypothyreoïdie vaak laat ontdekt, met onnodig lijden als gevolg. Een gewaarschuwde hypo telt voor twee!

Wat zijn de oorzaken van vitamine B12 tekort?
Om voldoende vitamine B12 binnen te krijgen, moet er ten eerste genoeg vitamine B12 in je eten zitten. Vitamine B12 komt alleen voor in dierlijke producten als vlees, kaas en melk. Veganisten (mensen die helemaal geen dierlijke producten gebruiken, dus niet alleen geen vlees zoals vegetariërs) krijgen vroeg of laat een tekort aan vitamine B12, tenzij ze door middel van injecties of tabletten deze vitamine toch binnenkrijgen.
Een tweede voorwaarde om voldoende vitamine B12 binnen te krijgen is de productie van de zogenaamde 'intrinsic factor'. Vitamine B12, zoals het in melk of vlees zit, kan niet worden opgenomen in de darm of actief in het lichaam aan de slag gaan zolang er geen stukje is aangeplakt: de intrinsic factor (vitamine B12 wordt ook wel de 'extrinsic factor' genoemd). Cellen van de maag maken deze intrinsic factor, en een gezonde maag is dus ook nodig om voldoende vitamine B12 binnen te krijgen. Tenslotte is een gezonde darm nodig om de vitamine B12 + intrinsic factor op te nemen.
Soms ontstaat er een auto-immuunreactie tegen de maagcellen die de intrinsic factor maken of tegen de intrinsic factor zelf. Hierdoor ontstaat op den duur een vitamine B12 tekort. Dit tekort ontstaat meestal in de loop van jaren. De lever kan namelijk voor meer dan een jaar vitamine B12 op voorraad houden.

Wat zijn de symptomen van vitamine B12 tekort?
In de beginfase kunnen de klachten net als bij hypothyreoïdie vaag zijn: vermoeidheid, geen trek in eten en afvallen, lichte bloedarmoede. Soms zijn het vooral de psychische klachten die als eerste optreden. Later treden ook tintelingen in handen en voeten op, en praten patiënten over een gevoelige tong die 'vreemd' voelt. Geheugenstoornissen en evenwichtstoornissen kunnen ook optreden. Niet zelden belanden mensen bij een neuroloog. Ook darmproblemen (zowel obstipatie als diarree) en kouwelijkheid of juist verhoging komen voor.

Hoe wordt de diagnose gesteld?
Het vitamine B12 gehalte in het bloed is verlaagd bij pernicieuze anemie, maar pas op: het onderste deel van de referentiewaarden is een zogenaamd grijs gebied, de waarde kan nog normaal zijn, terwijl er wel al klachten zijn van vitamine B12 tekort. De normaalwaarden voor vitamine B12 zijn ongeveer 150 tot 800 pmol/l (of 0.150 - 0.800 nmol/l afhankelijk van het laboratorium). Bij een waarde minder dan 350 is verder onderzoek op zijn plaats, zeker als er klachten zijn die wijzen op vitamine B12 tekort.
Antilichamen kunnen de diagnose 'auto-immuun' bevestigen maar niet ontkrachten: niet altijd worden antilichamen gevonden. Ook kan de zogenaamde Schillingtest gedaan worden, die de opnamestoornis van vitamine B12 op kan aantonen.
Belangrijk is dat de diagnose vroeg gesteld wordt, zodat er geen blijvende schade door vitamineB12 terkort ontstaat. Bij twijfel kan zonder risico een proefbehandeling met vitamine B12 worden gedaan om te kijken of dat verbetering geeft. Mocht je de extra B12 niet nodig hebben, dan plas je het gewoon weer uit.

Hoe wordt pernicieuze anemie behandeld?
Het vitamine B12 tekort kan worden behandeld door injecties te geven met vitamine B12. Vitaminepillen slikken heeft geen zin. Normaal is één injectie per 1-3 maanden voldoende. Kort na de diagnose wordt - afhankelijk van de ernst van het vitamine B12 tekort - vaker een injectie gegeven, om de voorraad in de lever weer op te bouwen. Aan de onderliggende auto-immuunziekte, kan net als bij schildklierziekten, niets gedaan worden.

Wat moet ik nu als gewaarschuwde hypo in mijn oren knopen?
Als je auto-immuun hypothyreoïdie hebt, dan heb je een verhoogd risico op een tekort aan vitamine B12. Dit is eenvoudig te behandelen met injecties met deze vitamine B12, en geeft geen blijvende gevolgen als je er op tijd bij bent. Vraag aan je dokter of je vitamine B12 ooit bepaald is. Als dat niet is gebeurd, vraag dan nú om een vitamine B12 test. Als dat wel gedaan is, vraag wat de waarde was. Als de waarde minder is dan 350 pmol/l, dan ligt de waarde in het grijze gebied en is verder onderzoek nodig.
Ook als je nu geen vitamine B12 tekort hebt, dan kun je dat in de toekomst wel krijgen. Laat dus met enige regelmaat je B12 controleren, jaarlijks als je in het grijze gebied zit maar volgens aanvullend onderzoek nog geen tekort, elke 2 tot 5 jaar als je nog niet in het grijze gebied zit. En natuurlijk altijd als je nieuwe klachten krijgt die lijken op de klachten die bij vitamine-B12 tekort horen.
Net als voor hypothyreoïdie geldt: kennis is macht. Als je B12 tekort hebt, informeer jezelf hierover!

Waar kan ik meer informatie vinden?
Voor wie meer wil weten over pernicieuze anemie, of denkt zelf misschien deze ziekte te hebben, kijk eens op http://home.kpn.nl/hindrikdejong. Deze site bevat alle informatie over oorzaken, behandeling, onderzoeken, diagnose en geschiedenis van pernicieuze anemie. Daarnaast staan er ook nog verhalen van lotgenoten!

Bronnen
Voor dit stuk is gebruik gemaakt van de volgende bronnen:

Living well with auto-immune disease - Mary Shomon

http://home.kpn.nl/hindrikdejong

'Schildklierziekten', van Wiersinga en Krenning'

Met dank aan Henk de Jong van bovenstaande website!

Maart 2003, Lottie van Starkenburg